mucize

Makaleyi PDF formatında kaydet



Mucize (Arapça: الاعجاز) , İslami kavramlar içerisinde önemli bir yeri olan kavramdır. Bu kavram risalet ve nübüvvet, vahiy, ilahi öğretiler vb. konuların temelini oluşturan etkenlerdendir.


Mucize’nin Tanımı

[Düzenle]

Müslüman bilginler mucizeyi şöyle tarif ederler: Mucize inkarcılara meydan okumakla birlikle olan ve iddiayı destekleyen harikulade bir iştir.
[3] Mukaddime-i Ber Cihanbini İslami, Şehit Mutahhari, Camiatu'l-Muderrisin s. 179-207.
[6] Tercume-i ve Şerh-i İşarat-i İbn-i Sina, Dr. Melikşahi, s. 466-491.
[7] eş-Şevahidu'r-Rubibiyye, Molla Sadra, tashih, Seyyid Celaluddin Aştiyani, 2. Baskı, s. 340-349.

Harikulade işler genel olarak bilinen ve yaşanan olaylardan farklı olan işlerdir ve eşyaya hüküm süren alışılagelmiş doğal kuralların haricinde cereyan eden durumları ifade eder.

Mucize ve Nedensellik Kuralı

[Düzenle]

Mucizenin harikulade olması, onun nedensellik kuralının dışında olduğu anlamında değildir. Mucize sebepleri yok saymayı ifade etmez. Çünkü sebep-sonuç kuralı hem felsefenin hem de Kuran'ın kabul ettiği bir kuraldır. Kuran’ı Kerim, bir yandan nedensellik kanununu kabul ederken diğer yandan harikulade işleri kabul etmektedir.
[9] Talak, 3    
[10] Hicr, 21.    
[11] Kamer, 49.    
Kuran’ı Kerim, bütün sebeplerin Allah'ın kudreti dahilinde olduğunu, maddi sebeplerin bağımsız olmadıklarını ve gerçek sebebin yalnız Allah olduğunu vurgulamaktadır.
[12] Araf, 54    
[14] Hadid, 5.    
[15] Nisa, 80.    
[17] Taha, 50.    
[19] Yunus, 3.    
Mucizelerde etkili olan sebeplerden biri de peygamberlerin ruhlarıdır. Peygamberlerin ve evliyanın nefislerinde var olan özellik bütün zahiri sebeplerden üstün ve onlara egemendir.
Sonuç şu ki mucizeler ve diğer harikulade işler de normal olaylar gibi sebeplere bağlı olarak meydana gelirler. Hem mucize hem de normal olaylar bilinen sebeplerin yanında batini sebeplere bağlıdırlar. Batini sebepler bizim genelde bildiğimiz normal sebeplerle farklıdır. Normal olayların meydana gelişinde zahiri sebeplerle batini sebepler içinde uyum vardır ve ilahi emir de buna mutabıktır. Batini ve hakiki sebeplerin zahiri sebeplerle uyum içinde olmadığı durumlarda zahiri sebepler işlevini yitirir ve o normal vakıa meydana gelmez. Çünkü Allah'ın iradesi ona taalluk etmemiştir. Oysa normal ötesi (harikulade) işler tabii olan normal sebeplere dayanmamakta ve tabii olan normal ötesi sebeplere dayanmaktadırlar ve aynı zamanda batini ve gerçek sebeplere dayanmaktadırlar ve sonuçta Allah'ın irade ve izni çerçevesi dahilindedirler.

← Mucize ve Meydan Okuma


Mucizenin diğer bir özelliği de onun meydana okumakla birlikte oluşudur. Yani mucize gösteren peygamber herkesten özellikle inkarcılardan mucizeyi peygamberliğine bir delil kabul etmeyip onu normal bir iş olarak gördükleri takdirde benzerini yapmalarını istemektedir.
[24] Cihan-i gayb ve gayb-i cihan, Bahauddin Hurremşahi, s. 45-83.

Başka bir ifade ile, mucize Allah'ın açık delil ve ayetidir. Mucizeden maksat, ilahi bir görevi ispatlamaktır. Buna göre bu iş inkarcılara karşı meydan okumayla birlikte olur.
[25] Şehit Mutahhari, Mukaddime-i ber Cihanbini İslami, s. 189


← Mucize ve İddia’nın Uyumu


Mucizede diğer bir özellik de onun iddia eden kimsenin iddiasına mutabık çıkmasıdır. Yani eğer bir kimse peygamberliğini ispatlamak için anadan doğma körleri bir araç kullanmadan şifa verdiğini iddia ediyorsa bu iddiasını gerçekleştirmesi gerekir.
Buna göre mucize normal şartların dışına çıkmaktır. Normal dışı işler gerçi sihir, kehanet ve duanın kabul oluşu gibi durumları da içine alsa da sihir ve kehanetin mucizeye karşı duracak durumu yoktur. Çünkü sihri oluşturan sebepler mutlak anlamda mucize karşısında yenik duruma düşmektedir. Ancak mucize, normal olmayan tabii sebeplere asla yenilmez ve sürekli galip gelir. Sihir ise genelde tabii ve ilahi menşei olmayan ve zihni etki altına almak veya göz bağlamak gibi yollara dayanır ve kötü hedeflere hizmet eder.
Buna göre beşeri olan normal dışı işler, hedef yönünden de mucizelerden farklıdır. Peygamberler mucizelerini insanları hidayet etmek için gösterirler eğlence veya başka hedefler için değil…

← Mucize ve İktisab


Diğer yandan mucize özel şartları gerektirmez. Şöyle ki; onu gerçekleştirmek için öğrenim görmek veya alıştırma yapmaya gerek yoktur. Oysa mürtazlar (keşişler) normal dışı bir iş yapmak için öğrenim görmeye ve alıştırma yapmaya ihtiyaç duymaktadırlar ve her işi de yapamazlar.
Bunun sebebi mucizelerin Allah'ın sonsuz gücüne dayandığı ve beşeri olan normal dışı işlerin ise insanın sınırlı gücüne dayandığı içindir. Bu yüzden beşeri olan normal dışı işlerin benzerini yapmak mümkündür ve kimse bu gibi konularda meydan okuyamaz.
[28] Ayetullah Mekarim Şirazi, Rehberan-i Buzurg, s. 119-153


← Mucize’nin Dua ve Keramet’ten Farkı


Mucizenin duanın kabul olması vb. şeylerle farkı da şudur ki, mucizede meydan okuma ve insanların hidayeti meselesi söz konusudur. Onun oluşmasıyla peygamberin nübüvveti ve halka yönelik daveti ispatlanır. Bu yüzden mucize sahibi kişi, onu getirme konusunda yetki sahibidir. Yani kendisinden mucize istendiği zaman onu getirebilir. Duanın kabul olması ve velilerin kerameti ise meydan okuma ve insanların hidayeti kendisine bağlı olmadığı için gerçekleşmeyebilir ve sonuç vermediği için de kimsenin sapmasına sebep olmaz.
[29] Allame Tabatabai, el-Mizan c. 1, s. 83

Başka bir ifade ile keramet harikulade bir iştir ve masum yahut masum olmayan bir insanın ruhsal gücünü gösterir. Ancak bu, özel bir ilahi hedefi ispat etmek için değildir. Mucize ise bir kimsenin iddiasını teyit etmek için ortaya çıkar ama keramette böyle bir özellik yoktur.
[30] Şehit Mutahhari, Mukaddime-i Ber Cihanbini İslami, s. 189.
[31] Şehit Mutahhari, Aşina-i ba Kur'an, c. 2, s. 235

Kısacası peygamberlik iddiasıyla birlikte olan mucize peygamberlere mahsustur. Bir kimse mucize gerçekleştirir ve peygamberlik iddia ederse onun iddiasının doğruluğunu ispat eder. Çünkü mucize ilk etapta mucizeyi getirenin iddiasını doğrulamak içindir.

Nübüvvet’ten Önce Mucize

[Düzenle]

Elbette peygamberler, peygamberliklerinden önce de mucize gösterebilirler ama buna mucize değil “irhas” yani gönülleri ileride açıklayacağı çağrıya hazırlama denir.
[32] Allame Hilli, Keşfu'l-Murad, s. 352

Evet mucize peygamberlik iddiasıyla olur. Eğer bunun dışında peygamberden bir harikulade iş görülse peygamberliğinden sonra olsa buna keramet denir. Gerçi bazen halk dilinde peygamberler ve imamların tüm kerametlerine mucize denmektedir.
[33] Allame Hilli, Keşfu'l-Murad, s. 353.
[34] Bahauddin Hurremşahi, Cihan-i gayb ve gayb-i cihan, s. 46-47


Mucize’nin İspatı

[Düzenle]

Mucizenin ispatı iki konuyu ispatlamaya bağlıdır. 1- Peygamberin mucizelerinin çeşitleri 2- Kur'an'ın mucize oluşunun değişik yönleri

← Mucizelerin kısımları


Mucizeler iki kısımdır: 1- Ameli mucize 2- Sözlü mucize

←← Ameli Mucize


Ameli (pratik) mucize, tekvini velayet sonucu Allah'ın izni ile kainatta tasarruf etmeye denir.
[35] İnsan Allah'a itaat edip günahlardan uzak durmak sonucu Ona yaklaşır ve velayet makamına sahip olur. Bu makama erişince kainatta tasarruf gücüne sahip olur.
İslam Peygamberi (s. a. a) vasıtasıyla ayın yarılması
[36] Peygamber'in mucizelerinden biri de ayı yarmaktır.
ağacın yarılması
[37] Hz. Ali (a. s) , Kasia hutbesi,
Karun ve Fıravun kıssalarında olduğu gibi Hz. Musa (a. s) tarafından yerin ve denizin yarılması, Hz. Salih (a. s) tarafından dağın yarılması ve Hz. İsa (a. s) tarafından anadan olma körlerin şifa bulmaları, alacaların iyileşmesi ve ölülerin diriltilmesi. .
Ameli ve sözlü mucizenin farkı hakkında şu noktaya da işaret etmek gerekir ki ameli mucize belli bir zaman ve mekanla sınırlıdır muhatabı da genelde normal halktır.
[42] Bu sözün anlamı seçkin kimselerin bu tür mucizeden istifade etmediği değildir, çünkü bazen Hz. Musa'nın (a. s) icazi kıssasında olduğu gibi seçkin bir grup olan sihirbazlar ilk istifade eden kimseler arasında yer alırlar.
Ancak sözlü mucize belli bir zamanla sınırlı değildir ve bütün asırlar için geçerlidir ve halkın genelini hitap ettiği gibi elit kimselere de hitap etmektedir.

←←← Peygamberin Ameli Mucizesi


Peygamber'in ameli mucizelerine örnek olarak günümüze dek kalmış olan Medine'nin kıblesini tayin etmeği zikredebiliriz. Peygamber (s. a. a) herhangi bir astronomik araç veya bilgi araçlarından yararlanmaksızın Medine şehrinde Kabe’ye doğru yönelmiş ve "Mihrabım Kabe'nin oluğunun karşısındadır," diye buyurmuştur.
[43] Mirdamad, Kebesat, s. 321.
[44] İnsan-i Kamil ez didgah-i Nehcu'l-Belağa, s. 7-21


←←← Ameli Mucizenin İspatı


Ameli mucizelerin ispatı bu mucizeleri nakleden rivayetlerin senedini incelemeye bağlıdır. Eğer bu rivayetlerin senedi doğru olur veya onların doğruluğu konusunda birtakım karineler elde edilirse o zaman o mucize ispatlanır. Aksi taktirde onları ispatlamamız mümkün olmaz ve sadece bir ihtimal olarak söz konusu edilebilir. Ancak Kuran'ın Hz. Peygamber'den (s. a. a) naklettiği ameli mucizeleri kesin olarak kabul etmek gerekir.

←← Sözlü Mucizeler


Bu tür mucizeler ise daha çok eylem ve pratikte olmayan ancak söylenen ve insanlara hitaben anlatılan türde mucizelerdir

←←← Kuran'ın Mucize Oluşu


Sözlü mucizelerin başında Kuran’ı Kerim gelir. Kuran'ın tahrif olmadığında ve sağlam ilahi kaynağa sahip olduğunda şüphe edilemez.

←←← Kuran'ın Mucize Oluş Yönleri


Kuran'ın sözlü mucize olduğu ve hem kendi dönemi hem de evrensel açıdan tüm zamanları kapsadığı hususunda belirli delil ve örnekler mevcuttur.
[45] Dairetu'l-Mearif teşeyyu, c. 2, s. 265.
[46] Dairetu'l-Mearif İslami, c. 9, s. 362-369.
[47] Allame Tabatabai, el-Mizan c. 1, s. 58.
[48] Ta'likat-i Ayetullah Hasan zade ber Keşfu'l-Murat, s. 597-600

Kuran’ı Kerim, çeşitli yönlerden inkarcılara meydan okumuştur. Aşağıda bu yönlerden bazılarına işaret edelim:
1- Fesahat ve belagat yönünden
[49] Hud, 14    
[50] Yunus, 39.    

2- İçinde bulunan bilgilerde çelişkinin olmayışı
[51] Nisa, 82.    
[52] Zümer 23.    

3- Gaybi haberler yönünden
[53] Hud, 49    
[57] Rum, 1-4.    
[58] Fetih, 15.    
[60] Kasas, 85.    
[61] Maide, 67.    
[62] Nur, 55.    
[63] Fetih, 27.    
[64] Enam, 65    
[65] Yunus, 47.    

4- Kendisine Kuran inen kişi yönünden
[66] Yunus, 16.    

5- Sunduğu bilgiler yönünden
[67] Nahl, 89    
[68] Enam, 59.    
[69] Nisa, 106.    
[71] Haşr, 7.    
[72] Hicr, 9.    

Kuran’ı Kerim, örneğin kimseden ders almamış ve uygarlık ve bilimlerden yoksun olan bir yerde büyümüş olan bir kimsenin, fikir sahiplerini hayrete düşürecek ve onları aciz kılacak şekilde ibadet, sosyal ilişkiler, toplum yönetimi ve muameleler konusunda mükemmel bir sistem sunabilmesi yönünden mucize olduğunu açıklamıştır. Kuran, var olan hakim sistemleri açıklamanın yanı sıra bazen konuların inceliklerine bile inmiş ve ayrıntılarına kadar tevhid ilkesi ekseninde şekillenmiş bilgiler ve öğretiler sunmuştur. Şöyle ki onun hükümlerinin ayrıntıları tahlil edilecek olursa tevhid ilkesine dayandığı ortaya çıkar. Tevhid ilkesi doğru şekilde açılacak olursa bu ayrıntılar ondan anlaşılır.

Sonuç

[Düzenle]

Kuran'ın hem sözleri hem manaları yönünden mucizedir. Yani hem en güzel anlatıma sahiptir hem de söylediği sözler güzeldir.
[73] bk. Kur'an'ın icaz yönleri dizini
Şimdiye kadar kimse Kuran'a karşı koyamamış, hatta Kevser suresi gibi kısa bir sure dahi getirememiştir.
Unutulmamalıdır ki Kuran'ın meydan okuyuşu onun belli bir yönü yani örneğin fasih ve beliğ oluşu veya belli bilgileri içermesi gibi özellikleri ile sınırlanmamıştır.
[74] Bakara, 23    
[75] İsra, 88.    
Bu da gösteriyor ki Kuran'da bulunan herhangi bir üstünlük yönü dikkate alınırsa alınsın yine Kuran, o yönden üstündür ve ona üstünlük sağlanamaz. Bu meydan okuyuş tüm çağlardaki bütün insanları muhatap alır.

Dipnot

[Düzenle]
 
1. Keşfu'l-Murad, Allame Hilli, s. 350    
2. Rehberan-i Buzurg s. 108    
3. Mukaddime-i Ber Cihanbini İslami, Şehit Mutahhari, Camiatu'l-Muderrisin s. 179-207.
4. َAllame Tabatabai, el-Mizan, c. 1, s. 58-90.    
5. Amuli, Hasanzade, İnsan-i Kamil ez didgah-i Nehcu'l-Belağa, s. 8-21.    
6. Tercume-i ve Şerh-i İşarat-i İbn-i Sina, Dr. Melikşahi, s. 466-491.
7. eş-Şevahidu'r-Rubibiyye, Molla Sadra, tashih, Seyyid Celaluddin Aştiyani, 2. Baskı, s. 340-349.
8. Mebda ve Mead, Molla Sadra, s. 483-484    
9. Talak, 3    
10. Hicr, 21.    
11. Kamer, 49.    
12. Araf, 54    
13. Bakara, 284.    
14. Hadid, 5.    
15. Nisa, 80.    
16. Âl-i İmran, 26.    
17. Taha, 50.    
18. Bakara, 255.    
19. Yunus, 3.    
20. Mümin, 78.    
21. Saffat, 173    
22. Mücadele, 21.    
23. Mümin, 53.    
24. Cihan-i gayb ve gayb-i cihan, Bahauddin Hurremşahi, s. 45-83.
25. Şehit Mutahhari, Mukaddime-i ber Cihanbini İslami, s. 189
26. َ Allame Hilli, Keşfu'l-Murad, s. 350    
27. Araf, 105-125.    
28. Ayetullah Mekarim Şirazi, Rehberan-i Buzurg, s. 119-153
29. Allame Tabatabai, el-Mizan c. 1, s. 83
30. Şehit Mutahhari, Mukaddime-i Ber Cihanbini İslami, s. 189.
31. Şehit Mutahhari, Aşina-i ba Kur'an, c. 2, s. 235
32. Allame Hilli, Keşfu'l-Murad, s. 352
33. Allame Hilli, Keşfu'l-Murad, s. 353.
34. Bahauddin Hurremşahi, Cihan-i gayb ve gayb-i cihan, s. 46-47
35. İnsan Allah'a itaat edip günahlardan uzak durmak sonucu Ona yaklaşır ve velayet makamına sahip olur. Bu makama erişince kainatta tasarruf gücüne sahip olur.
36. Peygamber'in mucizelerinden biri de ayı yarmaktır.
37. Hz. Ali (a. s) , Kasia hutbesi,
38. Kasas, 76-81.    
39. Bakara, 50.    
40. Şems, 11-15.    
41. Âl-i İmran, 49.    
42. Bu sözün anlamı seçkin kimselerin bu tür mucizeden istifade etmediği değildir, çünkü bazen Hz. Musa'nın (a. s) icazi kıssasında olduğu gibi seçkin bir grup olan sihirbazlar ilk istifade eden kimseler arasında yer alırlar.
43. Mirdamad, Kebesat, s. 321.
44. İnsan-i Kamil ez didgah-i Nehcu'l-Belağa, s. 7-21
45. Dairetu'l-Mearif teşeyyu, c. 2, s. 265.
46. Dairetu'l-Mearif İslami, c. 9, s. 362-369.
47. Allame Tabatabai, el-Mizan c. 1, s. 58.
48. Ta'likat-i Ayetullah Hasan zade ber Keşfu'l-Murat, s. 597-600
49. Hud, 14    
50. Yunus, 39.    
51. Nisa, 82.    
52. Zümer 23.    
53. Hud, 49    
54. Yusuf, 102.    
55. Âl-i İmran, 44.    
56. Meryem, 34.    
57. Rum, 1-4.    
58. Fetih, 15.    
59. Enbiya, 97.    
60. Kasas, 85.    
61. Maide, 67.    
62. Nur, 55.    
63. Fetih, 27.    
64. Enam, 65    
65. Yunus, 47.    
66. Yunus, 16.    
67. Nahl, 89    
68. Enam, 59.    
69. Nisa, 106.    
70. Fussilet, 43.    
71. Haşr, 7.    
72. Hicr, 9.    
73. bk. Kur'an'ın icaz yönleri dizini
74. Bakara, 23    
75. İsra, 88.    


Kaynakça

[Düzenle]

İslamquest sitesi "İcaz ve Kuran'ın Mucize Oluşu" makalesinden yararlanılmıştır    


Bu sayfadaki kategoriler : Din ve Mucize | Din ve Nedensellik | İcaz | Vahiy ve Din




جعبه ابزار