Farz ihtiyat

Makaleyi PDF formatında kaydet



Farz ihtiyat (Arapça: احتیاط واجب) fıkıh literatüründe kullanılan ve müçtehit, mesele, mukallit üçleminde mükellefin görevini beyan eden bir kavramdır.


Tanımı

[Düzenle]

Farz ihtiyat, ihtiyata uygun şekilde bir işin (meselenin) farz oluşudur. Şu farkla ki müçtehit, o meselede fetva vermemiştir ve aynı meselede fetva veren başka bir müçtehide müracaat edilebilir.

Farz İhtiyatın Kısımları

[Düzenle]

Yerine getirilmesi farz olan bu ihtiyat iki kısımdır:

← Fetvada İhtiyat


Bu durum, müçtehidin bir meselede delil ve muteber kesin bir hüccet bulamadığı ve kendi temel esaslarına göre o meselede ihtiyatı uygun gördüğü durumdur.

←← Mukallit’in Görevi


Böyle bir meselede mukallit, o ameli terk edemez ve farz ihtiyata uygun hareket etmelidir. Yahut kendi taklit mercii yerine, ondan sonra a’lem bildiği bir başka müçtehidin görüşüne amel etmelidir.
Ayrıca o meselede ikinci mercii de farz ihtiyat diyorsa mukallit, ikinci mercii’den sonra a’lem bildiği üçüncü bir mercii’ye yönelmelidir.

← İhtiyata Fetva Vermek


Bu da müçtehidin delillerden yaptığı istinbatın (çıkarımın) ihtiyat olduğu durumlar için geçerlidir. Örneğin Şüphe’yi Mehsure durumu (yani mükellefin bir amel karşısında icmal de olsa bilgisinin olduğu ama farklı ihtimallerin de olduğu bir durum. Cuma günü Cuma namazı ile öğle namazı arasında şüpheye düşmek gibi.)

İki İhtiyat Türü Arasındaki Fark

[Düzenle]

Bu iki ihtiyat arasındaki fark şudur: Birinci kısımda başka bir müçtehide yönelmek caizdir ama ikinci kısımda caiz değildir.

Fıkıh Kitaplarında Farz İhtiyat Tabirleri

[Düzenle]

Fıkıh kitaplarında ihtiyat tabiri fetvadan önce veya sonra yer almazsa farz ihtiyata işarettir. Aynı şekilde müçtehitlerin fıkıh kitaplarında kullandığı bazı tabirler («فیه اشکال», «فیه تأمّل» «المشهور کذا») farz ihtiyata işarettir.
Yine «یجب الاحتیاط فی کذا» (Şu durumda ihtiyat farzdır) ’dan maksat, fetvada ihtiyat etmek değil de ihtiyatın farz olduğuna dair verilen fetvadır.

Dipnot

[Düzenle]
 
1. A’lem fel-a’lem اعلم فالاعلم.    
2. el-Urvet’ul-Vuska, c. 1, s. 54.    
3. Minhac’us-Salihin, c. 1, s. 12.    
4. Tahrir’ul-Vesile, c. 1, s. 11.    


Kaynakça

[Düzenle]

Fıkh'ı Mutabık Mezheb’i Ehli Beyt, c. 1, s. 296.    
Endişe’i Kum Websitesi    
Havza Websitesi    






جعبه ابزار