Gerçek hükümler
Makaleyi PDF formatında kaydet
Gerçek hükümler (Arapça: الاحکام الواقعی) ,
mükellefin bilgisi yahut cehline bakılmaksızın bir konuya ilişkin düzenlenen veya ilmi yollarla keşfedilebilen hükümlere verilen addır.
[Düzenle]
Gerçek hükümler,
şer’i hükümlerden olup
zahiri hükümlerin karşısında yer alır ve iki farklı mana taşır:
1. Bir tanıma göre gerçek hükümler yalnızca mükellefin kat’i yollarla elde ettiği hükümleri kapsar. Zahiri hükümler ise aslı (
usul-i ameliye) ve emareyi (
emare hükmü) birlikte taşır. Bir başka ifadeyle gerçek hüküm, mükellefe bilgisi veya cehline bakmaksızın atfedilen konu ve ilişik için oluşturulan hükümdür.
Bu nedenle gerçek hükümler her ne kadar oluşum aşamasında cahil (hükmü bilmeyen) mükellefi kapsasa da, mükellefin bilgi ve cehlinin teklif konusunda
teneccüz taşıyıp taşımaması hususunda etkilidir.
Teneccüz: Oluşan hükmün öyle bir merhaleye ulaşması ki artık hükme muhalefet edildiğinde ilahi azapla cezalandırılma söz konusudur.
2. İkinci tanıma göre ise gerçek hükümler,
içtihadi deliller üzere sabit olan hükümlerdir. Bu deliller yakîni de olabilir, örneğin:
Nass,
mütevatir; zannî de olabilir, örneğin:
Kuran’ın zahiri,
haber'i vahid…
Bu durumda gerçek hüküm, hem kesin bilgiyle sabit olan hükmü içerir hem de emare ile elde edilen hükmü de içerir. Zahiri hüküm ise yalnızca, hüküm olması hasebiyle usul-i ameliye’yi içerir.
[Düzenle]
[Düzenle]
Ferhengname’i Usul’i Fıkh, Merkez’i İttilaat ve Medarik’i İslami, s. 115, "Gerçek Hükümler" makalesinden alıntıdır.